‘Aa-ishah (moge Allah tevreden met haar zijn) zei dat de Boodschapper van Allah (vrede zij met hem) gezegd heeft:

'Wie sterft, terwijl hij een schuld van vasten heeft; zijn erfgenaam dient namens hem te vasten.'

Overgeleverd door al-Boekhaarie (1952) en Moeslim (1147).

Aboe Daawoed leverde hem eveneens over en zei:

'Dit geldt specifiek voor degene die een gelofte aflegde om te vasten; en dit is tevens de opinie van Ahmed ibn Hanbal.'

Beknopte uitleg

De schulden die op de dode rusten, zijn verplicht om afgelost te worden. Ongeacht of deze schulden tegenover Allah (Verheven is Hij) zijn, zoals de verplichte liefdadigheid (zakaat) en het vasten; of tegenover de mensen, zoals de geldelijke schulden. De eerste die ervoor in aanmerking komt om deze schulden af te lossen, is de erfgenaam van de dode. Om deze reden zei de Profeet (vrede zij met hem):

'Wie sterft, terwijl hij een schuld van vasten heeft; zijn erfgenaam dient namens hem te vasten.'

Wat leert deze overlevering ons?

1. Wat direct uit de overlevering kan worden opgemaakt, is dat het verplicht is om het vasten namens de dode uit te voeren. Ongeacht of dit vasten een gelofte is die men heeft afgelegd, of dat dit een vasten betreft dat door de wetgeving is verplicht gesteld. Dit is in tegenstelling tot wat Aboe Daawoed noemde (dat dit enkel betrekking heeft op degene die een gelofte aflegde om te vasten).

2. Degene die het vasten op zich moet nemen, is de erfgenaam van de dode: dat is degene die profijt heeft van de zaken die de dode heeft nagelaten. Eén van de rechten die de dode op de erfgenaam heeft, is dat deze zijn schulden tegenover Allah aflost.

Meningsverschil van de geleerden

De geleerden verschillen van mening over het volgende: degene die sterft terwijl hij een schuld van vasten heeft: dient deze voor hem te worden afgelost (door namens hem te vasten)?

Hierover zijn drie opinies.

De eerste opinie: er dient in geen geval namens hem te worden gevast - niet als het gaat om een gelofte die hij gedaan heeft (om te vasten), noch als het een vasten betreft dat door de wetgeving is verplicht gesteld.

Dit is de opinie van Aboe Haniefah, Maalik en van ash-Shaafi'ie volgens zijn nieuwe rechtsschool.

De tweede opinie: de gelofte die hij gedaan heeft, dient namens hem gevast te worden. Maar het vasten dat door de wetgeving is verplicht gesteld, dient niet namens hem gevast te worden.

Dit is de opinie van Imam Ahmed, Aboe ‘Oebayd, al-Layth en Ishaaq. Ibn al-Qayyim verdedigde deze opinie.

De derde opinie: zowel de gelofte als het vasten dat door de wetgeving is verplicht gesteld, dienen namens hem gevast te worden.

Dit is de opinie van Aboe Thawr en de Mensen van de Hadieth. Ibn Hazm verdedigde deze opinie en verwierp de opinies van de anderen. Tevens is dit de opinie van een groep Hadieth geleerden van de Shaafi'ies en de opinie van ash-Shaafi'ie volgens zijn oude rechtsschool.

Het is deze opinie die gekozen werd door onze Shaykh, ‘Abdoer-Rahmaan as-Sa'die. Hij zei:

'Dit is de opinie die door Ibn Taymiyyah werd gekozen. Het betreft alle schulden van de dode: zowel tegenover Allah als tegenover de mensen, zowel de schuld die hij zichzelf verplicht heeft gesteld als de schuld die de wetgeving voor hem verplicht heeft gesteld.'

# Degenen die van opinie zijn dat er in geen geval namens de dode gevast moet worden, gebruiken onder andere het volgende als bewijs:

De Woorden van Allah (Verheven is Hij):

En dat de mens enkel datgene krijgt wat hij verrichtte.

[ Soerah an-Nadjm 53:39 ]

Verder datgene wat overgeleverd werd van Ibn ‘Abbaas:

'Niemand dient namens een ander te bidden, noch namens een ander te vasten.'

Het soortgelijke hiervan werd overgeleverd van ‘Aa-ishah.

‘Aa-ishah en Ibn ‘Abbaas zijn de overleveraars van de overlevering over het vasten namens de dode, maar zij hebben deze tegengegaan. Dus dient men hun opinie te volgen en niet datgene wat zij overgeleverd hebben, omdat zij de betekenis van de overlevering beter kennen dan een ander.

# Degenen die van opinie zijn dat er in alle gevallen namens de dode gevast wordt, gebruiken het volgende als bewijs:

De overlevering van dit hoofdstuk ('Wie sterft, terwijl hij een schuld van vasten heeft; zijn erfgenaam dient namens hem te vasten'). Deze overlevering is namelijk algemeen en omvat zowel het vasten dat de wetgeving verplicht heeft gesteld als het vasten als gelofte.

Verder de overlevering van Ibn ‘Abbaas, welke de volgende overlevering in dit boek is:

Een man kwam naar de Profeet (vrede zij met hem) en zei: 'O Boodschapper van Allah, voorwaar, mijn moeder is overleden, terwijl zij verplicht was om een maand te vasten. Zal ik namens haar vasten?' Daarop zei de Profeet (vrede zij met hem):

'Als jouw moeder een schuld had, zou jij deze voor haar aflossen?'

De man antwoordde: 'Ja.' Daarop zei de Profeet (vrede zij met hem):

'De schuld tegenover Allah heeft er meer recht op om afgelost te worden.'

(Al-Boekhaarie: 1953 en Moeslim: 1148)

Ibn Hadjar zei:

'Ahmed en zijn metgezellen hebben de algemene overlevering van ‘Aa-ishah (die alle soorten van het vasten omvat) gebonden aan de specifieke overlevering van Ibn ‘Abbaas (die specifiek over het vasten als gelofte gaat). Maar er is geen tegenstrijdigheid tussen deze twee overleveringen om deze twee te moeten verenigen. De overlevering van Ibn ‘Abbaas is namelijk een specifieke gebeurtenis, terwijl de overlevering van ‘Aa-ishah een algemene stelregel bevat.'

# Wat betreft degenen die onderscheid maken - zij die van opinie zijn dat er enkel namens de dode gevast moet worden in het geval van een gelofte die hij deed, niet in het geval van het vasten dat de wetgeving voor hem verplicht heeft gesteld: zij zijn van opinie dat de overlevering van dit hoofdstuk ('Wie sterft, terwijl hij een schuld van vasten heeft; zijn erfgenaam dient namens hem te vasten.') en de overlevering van Ibn ‘Abbaas die erna komt ('De schuld tegenover Allah heeft er meer recht op om afgelost te worden.') gebonden dienen te worden aan de andere overlevering van Ibn ‘Abbaas die daarna komt (die specifiek gaat over het vasten als gelofte).

Ibn al-Qayyim verdedigde deze opinie in zijn boeken I'laam al-Moewaqqi'ien en Tahdhieb as-Soenan. Hij zei:

'Dit is de meest rechtzinnige opinie en de woorden van de Metgezellen wijzen hierop.'

Verder zei hij:

'De overlevering van Ibn ‘Abbaas waarin hij zegt:

'Niemand dient namens een ander te bidden, noch namens een ander te vasten.'

Deze overlevering heeft betrekking op het vasten dat van oorsprong verplicht is (en niet over het vasten als gelofte). Maar de gelofte dient wel namens de dode gevast te worden.

Wat de overlevering van ‘Aa-ishah betreft, waarin zij zegt over de vrouw die overleed terwijl zij nog moest vasten 'dat men voedsel namens haar moet uitgeven': deze gaat over het verplichte vasten, niet over de gelofte.

Op deze manier zijn alle overleveringen in harmonie. Dit is ook waar het bewijs en de analogie op wijzen. De gelofte is van oorsprong namelijk niet verplicht, maar het is de dienaar die deze voor zichzelf verplicht heeft gesteld. Daarom heeft de gelofte dezelfde status als de schuld die men aangaat. Om deze reden vergeleek de Profeet (vrede zij met hem) de gelofte dan ook met de schuld in de overlevering van Ibn ‘Abbaas.'

Profijtelijk punt

Het vasten van de erfgenaam namens de dode is aanbevolen volgens de meerderheid van de geleerden, behalve de Dhaahiries: zij zeggen dat dit verplicht is.

De Hanbalies zeggen:

'Als de dode een erfenis heeft nagelaten, is men verplicht om namens hem te vasten. Zo niet, dan is dit aanbevolen.'

Verder zeggen zij:

'Als een ander dan de erfgenaam namens de dode vast, dan is dit geldig.'

Door: Shaykh 'Abdoellah Aal Bassaam (moge Allah hem genadig zijn)

Bron: Taysier al-'Allaam Sharh 'Oemdat al-Ahkaam